मधेश प्रदेशमा दाईजो प्रथा क्यान्सर भन्दा ठुलाे राेग।

२०८२/१२/२४ चैत

डा.राजेश सिंह कुशवाहा

काठमाडौं

खासगरी हाम्रो समाजमा जरा गाडेर बसेको दहेज प्रथा अहिले गम्भीर सामाजिक समस्याको रूपमा देखा परेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, दहेज प्रथा क्यान्सरभन्दा पनि खतरनाक सावित हुँदै गएको छ, किनकि यसले केवल एक व्यक्तिलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण परिवार र समाजलाई दीर्घकालीन असर पारिरहेको छ।
दहेजका कारण हरेक वर्ष धेरै महिलाहरू मानसिक र शारीरिक हिंसाको सिकार भइरहेका छन्। विवाह जस्तो पवित्र सम्बन्ध पैसाको लेनदेनमा आधारित हुन थालेपछि परिवारबीचको सम्बन्धमा दरार उत्पन्न भइरहेको छ। कतिपय अवस्थामा दहेज नल्याएको निहुँमा नवविवाहित महिलाहरूलाई कुटपिट गर्ने, घरबाट निकाल्ने, यहाँसम्म कि हत्या गर्ने जस्ता घटनाहरू पनि सार्वजनिक भइरहेका छन्।
समाजशास्त्रीहरू भन्छन् कि क्यान्सरले शरीरलाई मात्र नष्ट गर्छ, तर दहेज प्रथाले समाजको नैतिकता, मानवता र समानतालाई बिस्तारै नष्ट गर्दै लैजान्छ। यसले महिलालाई वस्तुको रूपमा हेर्ने सोचलाई अझ बलियो बनाउँदै लैजान्छ, जसले लैंगिक असमानता झनै गहिरो बनाएको छ।
सरकारले दहेज प्रथा विरुद्ध कानुन बनाएको भए पनि कार्यान्वयन पक्ष कमजोर देखिएको छ। ग्रामीण क्षेत्रहरूमा अझै पनि दहेजलाई प्रतिष्ठासँग जोडेर हेर्ने प्रवृत्ति कायम छ। शिक्षित वर्गमा समेत यो समस्या पूर्ण रूपमा हट्न सकेको छैन।
अधिकारकर्मीहरूले दहेज प्रथालाई अन्त्य गर्न समाजमा जनचेतना फैलाउनु, कडा कानुनी कारबाही गर्नु र महिलालाई आर्थिक तथा शैक्षिक रूपमा सशक्त बनाउनु आवश्यक रहेको बताएका छन्।
यदि समयमै यस समस्यालाई नियन्त्रण गर्न सकिएन भने, दहेज प्रथा समाजका लागि क्यान्सरभन्दा पनि भयावह रोग सावित हुने निश्चित देखिन्छ।