मधेशका एस ई ई परीक्षा केन्द्रमा चिट चोराउने, चोर्ने, नक्कली परीक्षार्थी खडा गर्ने जस्ता वढ्दो विकृति: यसका दोषी र सुधार

२०८२/१२/२५

• प्रदीप राज कणेल
  ……………………….
  त्यसो त यस किसिमका प्रवृत्ति अन्त छैन भन्ने पनि होईन । तराई मधेशमा भने व्याप्त रहेको घटनाक्रम ले पुष्टि गरेको छ ।

दोषी को त ?
……………..
यसमा एकले अर्कालाई देखाएर उम्किनु सर्वथा वेठिक हुन्छ ।
समग्रमा यो प्रणालीगत अव्यवस्थाको परिणाम हो ।
१. शिक्षक सम्वद्द:

• शिक्षक नियुक्ति प्रक्रिया नै त्रुटिपुर्ण छ ।
• स्थायी, अस्थायी, करार, अनुदान / राहत, ज्यालादारी
  जस्ता विभिन्न ढोकावाट शिक्षक नियुक्ति, पदस्थापन,
  सरुवा, कार्यरत हुने गरेका छन ।
• शिक्षक् सेवा आयोगको प्रतिष्पर्धा वाट पछिल्लो समयमा
  आउने शिक्षकले पुरानालाई प्रतिष्थापन गर्न अझै लामो
  समय लाग्छ।
• विश्वविद्यालय वाट टपर खोजी शिक्षक वनाउने हामीकहाँ
  कानुन छैन ।
• शिक्षण सिकाई क्रियाकलाप र मूल्याकंन सम्वन्धमा
  अधिकान्श शिक्षक प्रभावमुलक छैनन् ।
• कार्यसम्पादन मूल्याकंन लाई वृत्ति विकास सङ्ग आवद्द
  गर्न नसक्नु ।

२. तालिम:

• शिक्षककालागि तालिम, क्षमता विकास भन्दापनि वढुवा
  प्रयोजन र कर्मकाण्ड उन्मुख वढी छ ।

३. गरिवी:

• विपन्न परिवारका वहुसंख्यक विद्यार्थी घरको काम,
  कतिपय ईट्टा भट्टा मा समेत काम गरि विद्यालय जानुपर्ने र
  पढाईमा कम समय दिनुपर्दा जसरीपनि जाँच पास गर्नुपर्ने
  दवावमा रहन्छन् ।
• सवै विपन्न समस्याग्रस्त छन् भन्ने पनि होईन, कतिपय मेघावी
  विद्यार्थीका वावजुत यो समस्या यहि समुह मा वढी भने छ ।

४. पाठ्यक्रम:

• स्थानीय र राष्ट्रिय / अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्पर्धी मुलक हुन “भाषा”
  ले पनि अवरोध गरेको हुन सक्छ ।

५. विद्यार्थी सम्वद्द:

• अल्छीपना,
• वढी मोबाइल मा व्यस्त हुने – परीक्षा आएपछि अताल्लिने,
• संगत गुनाको फल,
• लेखेरै पास हुनुपर्ने वाध्यता वा दवाव ।

६. मनोविज्ञान:

• जागिर पाउने साधनको रुपमा ” डिग्री” लाई लिईनु ।
• विवाह कालागि समेत एसईई पास भए हुन्थ्यो भन्ने
  मनोभाव हुनु ।

७. शिक्षा प्रशासन:

• नव प्रवर्तन भन्दा दैनिक प्रशासन उन्मुख हुनु ।
• निहित स्वार्थ समेतमा केन्द्रित हुनु ।

८. कानुनी तथा नितिगत कमजोरी:

• समय सापेक्ष कानुन र नीति तय नहुनु ।
• सांसदहरुले अरुले तर्जुमा गर्ने विधेयकको मस्यौदा लाई
  वैधता दिएर मैले / हामीले कानुन वनायौ भन्ने मनोरोग वाट
  माथी उठन नसक्नु ।

९. परीक्षा पद्धति:

• दवावमुलक हुनु ।

१०. अभिवावक:

• यिनकै शैक्षिक स्तर कमजोर हुनु ।

उसोभए गर्ने के त ?
……………………..
एसईई परीक्षा केन्द्र को जिल्लागत व्यवस्थापनमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी र सुरक्षा निकाय समेतले सहयोगीको भूमिका निर्वाह गर्दछन ।
मर्यादित परीक्षा संचालन गर्न केन्द्राध्यक्ष, सहायक केन्द्राध्यक्ष, निरीक्षक समेतको उत्तिकै भूमिका रहन्छ ।
शिक्षण सिकाई क्रियाकलाप नै प्रभावकारी हुदैन, समग्र नितिगत / संरचनागत सुधार समयोचित हुँदैन भने यसमै सुधार गर्नुपर्यो ।
यसको सुधार गर्ने मुल जिम्मेवारी भनेको स्थानीय तह, प्रदेश र संघ कै हो । अरुको भूमिका महत्त्वपूर्ण भएपनि “सहयोगी”
संयन्त्र मात्रै हुनसक्छ ।
अत: एसईई – परीक्षा केन्द्र को स्वच्छता मा भन्दा वढी पढाइ (सिकाई) मा केन्द्रित हुनुपर्यो ।